Ambities staan nieuwe aanwas in de weg
27 september 2012

Ambities staan nieuwe aanwas in de weg

Besturen klagen steen en been over afnemende belangstelling voor opvolging en het aantal vrijwilligers loopt terug. Het lijkt alsof geen enkele vereniging of stichting kan ontsnappen aan deze tendens. V&S verdiepte zich voor u in de vraag 'Wat is er aan de hand?'

Prof. dr. Lucas Meijs, hoogleraar Vrijwilligerswerk aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en Willem-Jan de Gast, senior organisatieadviseur bij kennis- en adviesorganisatie voor maatschappelijke ontwikkeling Movisie, laten hun licht schijnen over de situatie. Ze vinden het te makkelijk om te zeggen dat de animo voor bestuurlijke functies en vrijwilligerswerk tanend is. Sterker nog: "Met ruim 4 miljoen vrijwilligers in Nederland zou dat een al te boude stellingname zijn," stelt Meijs.

Ambities
Vooral vrijwilligerswerk binnen de zorg en bestuurlijke functies binnen verenigingen kampen in toenemende mate met tekorten. In de culturele hoek neemt de belangstelling juist toe, signaleert De Gast. "Bij ons in Utrecht, de festivalstad bij uitstek, zijn steeds meer vrijwilligers actief in die sector."
Volgens Meijs is het probleem niet dat mensen niet meer willen, maar dat de organisaties te hoge ambities hebben. "Een amateurvoetbalclub niveau 4 wil profclub worden en een welzijnsstichting wil alle, maar dan ook alle eenzame mensen in Nederland thuis opzoeken.
De ambities zijn prijzenswaardig, maar ze geven een vertekend beeld van de situatie", vindt de hoogleraar. Het lijkt daardoor alsof er aan alle kanten handen tekort zijn, terwijl dat gewoonweg niet zo is. "Er is zeker een gebrek, maar doordat nagenoeg alle clubs dat van de daken schreeuwen, lijkt de situatie ernstiger dan ze is. Nederland loopt mondiaal voorop als het gaat om deelname in het verenigingsleven en vrijwilligerswerk."

De Gast heeft nog een andere verklaring voor het groeiend tekort aan vrijwilligers. Volgens hem voeren overheden bij veel organisaties de druk op. "Om subsidies te kunnen krijgen, moeten heel veel clubs participeren in tal van maatschappelijke activiteiten en daar zijn ook weer vrijwilligers voor nodig."

Met de tijd mee
Movisie, dat onderzoek deed naar de motivaties van vrijwilligers, kwam tot drie kenmerkende eigenschappen van de hedendaagse vrijwilliger. Hij wordt in de eerste plaats gedreven door een soort moreel appel, hij moet het werk leuk vinden en het moet hem iets opleveren. "Mensen selecteren werk waaruit ze voldoening denken te putten", merkt ook Meijs. "Daar is niets mis mee."
De Gast hekelt berichten dat jongeren minder actief zouden zijn dan vroeger. "Integendeel, ze zijn juist actiever, heb ik de indruk. Ze hebben alleen hun eigen voorwaarden en willen hun eigen tijd indelen. En daar moeten organisaties eens wat flexibeler mee omgaan. Organiseer in plaats van zure en saaie ledenvergaderingen een leuke workshop en creëer modernere manieren van samenkomst om tegemoet te komen aan de wensen van jonge vrijwilligers. Veel organisaties denken nog vanuit het traditionele verenigingsconcept zoals dat bestond in onze verzuilde maatschappij van de jaren '60. Ze moeten mee met de tijd."

Bestuurlijke functies
En hoe zit het dan met de bestuurlijke functies? Die zijn door de jaren heen fors zwaarder geworden, constateert De Gast. "Je moet tegenwoordig transparant zijn, mensen kunnen begeleiden, verantwoordelijk zijn. Eigenlijk word je geacht een semiprofessional te zijn en dat vergt nogal wat. Al die eisen vergroten het tekort alleen maar."

Daarnaast hebben nogal wat mensen verkeerde ideeën van bestuurlijke functies. En daar zijn zittende besturen veelal debet aan, vindt Meijs, zelf bestuurslid van een grote scoutingclub. "Hun wervingsbeleid slaat de plank soms faliekant mis. Vaak worden jongeren op een totaal verkeerde manier benaderd. Een voorzitter die tijdens ledenvergaderingen roept dat niemand meer zitting wil nemen in het bestuur, sorteert averechtse effecten."
Wat ook veel voorkomt, is dat zittende leden de betweterige nestor spelen tegenover potentieel bestuurlijk talent. "Dat werkt afschrikwekkend", aldus Meijs. "Bestuursleden benaderen hen soms alsof het een gunst is dat ze mogen komen. Ze geven het idee dat ze veel moeten kunnen. Dat schiet natuurlijk niet op. Bovendien denken veel mensen dat hun agenda minder plooibaar is op het moment dat ze zitting nemen in een bestuur. Ze maken dan liever een kantine schoon of betalen wat extra contributie."

Verplaatsing naar Internet
Tot 2030 verwacht Meijs geen spectaculaire veranderingen in het vrijwilligerswerk. Het aantal klassieke verenigingen zal volgens hem wel blijven afnemen. Sportclubs en dam- en schaakverenigingen bijvoorbeeld zullen omvallen en in hun oude vorm niet herrijzen. Helemaal verdwijnen doen ze echter niet. Nee, ze verhuizen naar het wereldwijde web. Verenigingen hebben geen lokaaltje met vrijwillige koffiedames meer nodig om daar te luisteren naar een spreker. Hun discussies en toespraken verplaatsen zich meer en meer naar internet en e-mail. De rol van koffiedame verandert in moderator en de leden verenigen zich achter hun computer in plaats van in het clubgebouw.

De Gast: "Toch zullen mensen hun behoefte aan lijfelijke ontmoetingen behouden. De georganiseerde verenigingen zoals we die nu nog kennen, verdwijnen daarom absoluut niet. Wel zullen veel organisaties de weg naar het internet gaan zoeken."

Reacties uit het veld
Wat zijn de ervaringen van verenigingen en stichtingen op dit gebied? Zes organisaties aan het woord in het artikel 'Een steentje bijdragen' »

Gepubliceerd op 10-07-2009
1
0

Deze website maakt gebruik van cookies. Door het gebruik van deze website geef je toestemming voor het gebruiken van cookies.

/privacy-statement
Meer informatie
Ja, ik geef toestemming